Η μασχαλιαία κοιλότητα περιλαμβάνει διάφορα ανατομικά στοιχεία, κυρίως λεμφαδένες και λεμφαγγεία, λίπος, αρτηρίες, φλέβες και νεύρα. Παθολογικές καταστάσεις που αφορούν την μασχάλη θα μπορούσαμε δυνητικά να έχουμε για όλες αυτές και άλλες πολλές δομές που αφορούν τον συγκριμένο χώρο. Έτσι, λοιπόν, εκτός από μυοσκελετικά άλγη, θρομβώσεις ή φλεγμονές αγγείων και νευροπαθητικούς πόνους, είναι πιθανό, μία παθολογική κατάσταση να αφορά τους λεμφαδένες της μασχάλης. Η μασχαλιαίοι λεμφαδένες, όπως λέγονται, παροχετεύουν τη λέμφο από το σύστοιχο άνω άκρο και συνήθως το σύστοιχο ημιθωράκιο, συμπεριλαμβανομένου του μαστού. Φλεγμονές από λοιμώξεις, αυτοάνοσα νοσήματα και κακοήθειες μπορεί να τους επηρεάσουν.
Οι μασχαλιαίοι λεμφαδένες απεικονίζονται με υπερηχογράφημα, με αξονική ή μαγνητική τομογραφία και με PET(positron emission tomography). Η εξέταση εκλογής είναι το υπερηχογράφημα, καθώς εκτός από την αγγείωση και την αιμοδυναμική συμπεριφορά των λεμφαδένων εξετάζονται και άλλα χαρακτηριστικά των λεμφαδένων, που μας βοηθά να τους κατατάσσουμε σε φυσιολογικούς, αντιδραστικούς ή ύποπτους για κακοήθεια.
Σε περιπτώσεις κακοήθειας του μαστού, εφαρμόζονται επεμβατικές μέθοδοι στη μασχάλη. ο κύριος λόγος είναι η σταδιοποίηση της νόσου. Οι συνήθεις πρακτικές αφορούν τη βιοψία του φρουρού λεμφαδένα και των ύποπτων κλινικά λεμφαδένων και τη λεμφαδενεκτομία. Σε επιβεβαιωμένο καρκίνο του μαστού, με βάση τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, θα πρέπει να εξετάζεται η μασχάλη και αν υπάρχει κλινικά αρνητική για κακοήθεια μασχάλη (κλινικά εννοούμε με την ψηλάφηση και την απεικόνισή του), να προχωρούμε σε σήμανση του φρουρού λεμφαδένα και βιοψία του. Η σήμανσή τους για το χειρουργείο αφορά διάφορες μεθόδους όπως με έγχυση προεγχειρητικά μπλέ χρωστικής, ραδιενεργού τεχνητίου, πράσινου της ινδοκυανίνης ή υπερμαγνητικού οξειδίου του σιδήρου. Αν από την ταχεία βιοψία ο φρουρός βγει αρνητικός για κακοήθεια, η σταδιοποίηση της μασχάλης σταματάει εκεί, αν όμως βγει θετικός, τότε ο χειρουργός μαστού οφείλει να προχωρήσει σε λεμφαδενεκτομία μασχάλης. Αντίθετα επί κλινικά ύποπτης για κακοήθεια μασχάλης, γίνεται βιοψία των ύποπτων λεμφαδένων προεγχειρητικά και σήμανσή τους με ειδικά clips. Αν βγουν αρνητικοί από την βιοψία βιοψίζουμε χειρουργικά τον φρουρό λεμφαδένα όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Σε περίπτωση όπως που βγουν θετικοί ακολουθείτε ένας άλλος πιο σύνθετος αλγόριθμος, ο οποίος εξαρτάται από τον αν θα λάβει νεοεπικουρική χημειοθεραπεία ο ασθενής.
Κάθε όμως παρέμβαση που κάνουμε στο σώμα μας έχει και πιθανές επιπλοκές, με το πιο συχνό από αυτές να είναι το λεμφοίδημα με ποσοστά επίπτωσης, τα οποία διαφέρουν από κέντρο σε κέντρο. Όπως και να έχει, σήμερα, η χειρουργική της μασχάλης, έχει μειούμενη εφαρμογή και γίνεται συνεχώς όλο και λιγότερο επεμβατική. Παρ’ όλα αυτά, θα πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι κάθε περίπτωση είναι μοναδική, δεν υπάρχει τίποτα το απόλυτο σε σύσταση και πολύ περισσότερο στις παθήσεις μαστού και ότι πάντα θα πρέπει όλα μας τα ερωτηματικά να συζητούνται με τον θεράποντα ιατρό μας.